Klankvorming

Waarin verschilt praten van het produceren van klanken met een bepaalde betekenis?

Het is ooit bij jou begonnen met het maken van geluidjes en iets later op je tijdslijn leerde je dat wanneer je de klank "mama" maakte, dat die klank bij je moeder hoorde. Terwijl je toen nog niet eens het besef had van de betekenis van "moeder".

Je wordt niet geboren met een bepaalde taal al in je hoofd. Je leert een taal door je omgeving. Je leert dat bepaalde klanken een bepaalde betekenis hebben. En wanneer je zoals ik ergens bent geboren waar in dialect gesproken word, dan leer je bijvoorbeeld dat "biele" een "bijl" is en dat een "aai" een "ei" is. Andere klanken, maar dezelfde betekenis.

En zo leer je ook schrijven en dat de combinatie van bepaalde letters een bepaalde klank vormen en dat die een bepaalde betekenis hebben.

Zo heb ik geleerd om drie talen te spreken en te schrijven, om twee dialecten te spreken en zelfs een Duits dialect enigszins te beheersen.

Geboren in het Noorden van Nederland heb ik een Gronings accent. Het grappige is dat ik nu na drie jaar in Amsterdam te wonen veel van dat accent niet meer gebruik. Het is er nog wel, maar ik pas het steeds minder toe.

Mijn vriendin komt oorspronkelijk ook uit Groningen, maar bij haar hoor je echt geen spoor van een accent. Tenzij ik gewoon voor de grap een lekker dik Gronings accent opzet, dan duurt het maar even en je hoort in haar stem het Groningse accent weer terugkomen.

Hiermee heb ik, althans grotendeels voor mijzelf, het bewijs dat het spraaksysteem ongeacht de leeftijd nog steeds kan veranderen. En dat ondanks dat iets wat is aangeleerd nog steeds vervangen kan worden door iets anders.

Vrienden uit Groningen attenderen mij er wel eens op dat naast het verdwenen Groningse accent ook mijn spraaktempo is toegenomen. Zeker als ik ze lange tijd niet heb gesproken vallen de veranderingen het meest op.

Het enige wat er gebeurd is, is dat ik mij blijkbaar toch onbewust heb aangepast aan dat waar ik mij nu in Amsterdam dagelijks aan blootstel. Ik heb helemaal niet bewust gekozen om nu als 'westerling' te klinken. Het is vanzelf gebeurd.

Nogmaals, dit hele verhaal hierboven vertel ik om aan te geven dat aangeleerde processen, zoals hoe je praat, weldegelijk veranderd kan worden, zei het bewust of onbewust.

Verder is het voor jou belangrijk dat je dit begrijpt. Taal en hoe je het gebruikt en spreekt is een proces. De manier hoe je het doet is onderdeel van een automatisch proces. En het automatische kan jou de indruk geven dat er niets meer aan te veranderen valt. Maar het tegendeel is eerder waar. Je kunt je manier van praten veranderen. En je weet dit zelf ook wel, want als je op vakantie bent en je moet bijvoorbeeld Engels praten, dan laat je jezelf al ervaren dat je heel anders kunt praten dan wanneer je in Nederland bent.

Dit heeft zeker iets te maken met het stotteren, want het stotteren is in essentie een bepaalde manier van praten. Op onbewust niveau is zelfs te stellen dat het een gekozen manier van praten is.

Dat je kiest voor het stotteren is iets wat je niet wilt aannemen. Bewust maak je die keuze ook niet. Het gebeurt onbewust. Het zijn je hersenen die door bepaalde omstandigheden een keuze maken om een bepaald spreekgedrag te gebruiken.

Als ik mijn ouders bezoek dan praat ik in het Groningse dialect. En in het verleden ontdekte ik dat mijn stotteren veel erger was in dat dialect dan wanneer ik in diezelfde periode in gewoon Nederlands sprak.